Press "Enter" to skip to content

Afera 1MDB: miliardowa defraudacja, która obaliła polityczną dynastię w Malezji

  • Państwowy fundusz majątkowy, który miał zabezpieczyć przyszłość Malezji, według śledczych posłużył jako prywatna kasa polityków i ich otoczenia.

  • Amerykańscy śledczy ustalili, że z funduszu wyprowadzono ponad 4,5 mld dolarów, a część tych pieniędzy trafiła do Hollywood.

  • Skandal zakończył 61 lat nieprzerwanych rządów jednej koalicji i doprowadził do skazania byłego premiera na wieloletnie więzienie.

Fundusz zbudowany na wielkich obietnicach

1Malaysia Development Berhad (1MDB) powołano jako państwowy wehikuł inwestycyjny, przedstawiany jako narodowy fundusz na wzór norweskiego. Założenie było proste: inwestycje w energetykę, infrastrukturę i nieruchomości miały pracować na rzecz przyszłych pokoleń.

Nadzór nad funduszem sprawował premier Najib Razak, który stał na czele rządu w latach 2009-2018. Taki model idealnie wpisywał się w oficjalną narrację o wyrzeczeniach dziś w zamian za dobrobyt jutro, przez co wszelkie próby kontroli działalności 1MDB były politycznie niewygodne.

Jak wyprowadzono 4,5 miliarda dolarów

Według Departamentu Sprawiedliwości USA w latach 2009-2015 z funduszu wyprowadzono co najmniej 4,5 mld dolarów. Środki przepływały przez sieć spółek fasadowych i rachunków offshore, po czym przeznaczano je na zakup luksusowych nieruchomości, dzieł sztuki, biżuterii oraz prywatnego odrzutowca.

Amerykańskie postępowania w sprawie przepadku mienia objęły aktywa o wartości około 1,7 mld dolarów. Śledczy wskazali w nich finansistę Low Taek Jho (znanego jako Jho Low) oraz pasierba Najiba jako główne postacie tego procederu.

Podczas przeszukań w nieruchomościach powiązanych z rodziną byłego premiera policja zabezpieczyła setki luksusowych torebek oraz ogromne ilości biżuterii i zegarków. Obrońcy Najiba przekonywali, że były to prezenty, jednak prokuratura odrzuciła te wyjaśnienia.

Od superjachtów po Oscary

Najbardziej filmowy wątek afery wiąże się z wytwórnią Red Granite Pictures, której współzałożycielem był pasierb Najiba. Według prokuratury ze zdefraudowanych środków 1MDB sfinansowano produkcję filmu Wilk z Wall Street, a sama wytwórnia zawarła później ugodę z władzami USA na kwotę 60 mln dolarów.

Leonardo DiCaprio przekazał śledczym otrzymany w prezencie obraz Picassa, a w 2017 roku także statuetkę Oscara należącą wcześniej do Marlona Brando. Modelka Miranda Kerr zwróciła z kolei kosztowną biżuterię – żadnemu z nich nie postawiono zarzutów.

W 2018 roku władze Indonezji na wniosek USA zajęły na Bali 91-metrowy superjacht Equanimity. Jednostkę wycenianą na około 250 mln dolarów sprzedano na aukcji, a uzyskane środki przekazano na rzecz Malezji.

Kiedy wyborcy powiedzieli dość

Ze względu na ograniczoną wolność prasy w Malezji lokalne media początkowo niemal nie informowały o sprawie. Przełom nastąpił w 2015 roku dzięki publikacjom zagranicznych dziennikarzy śledczych, po których temat podjęły malezyjskie redakcje i prokuratura, a przebieg afery szczegółowo relacjonowała agencja Reuters.

Informacje o skali nadużyć wywołały masowe protesty uliczne. W wyborach w maju 2018 roku koalicja pod wodzą partii UMNO straciła władzę po raz pierwszy od 1957 roku, a na fotel premiera powrócił 92-letni wówczas Mahathir Mohamad, który stanął na czele opozycji.

Panorama centrum Kuala Lumpur z wieżami Petronas Twin Towers o zachodzie słońca
Panorama centrum Kuala Lumpur o zachodzie słońca

Wyroki sądowe i ścigany finansista

Najib odbywa już karę sześciu lat więzienia w odrębnej sprawie dotyczącej spółki SRC International. W grudniu 2025 roku Sąd Najwyższy skazał go dodatkowo na 15 lat pozbawienia wolności oraz grzywnę w wysokości 11,387 mld ringgitów (RM) za malwersacje w 1MDB.

W październiku 2026 roku sąd odrzucił jego wniosek o wstrzymanie wykonania wyroku. Nowa, 15-letnia kara ma rozpocząć bieg w 2028 roku, choć były premier może jeszcze złożyć wniosek do Sądu Apelacyjnego.

Jho Low nadal jest ścigany przez organy Malezji i USA. Finansista zawarł wprawdzie ugodę cywilną z amerykańskim wymiarem sprawiedliwości obejmującą aktywa w USA o wartości około 670 mln dolarów, jednak postępowanie karne przeciwko niemu wciąż się toczy.

Co afera 1MDB oznacza dla obserwatorów Malezji

Historia 1MDB przypomina, że jakość nadzoru instytucjonalnego ma równie duże znaczenie jak wskaźniki wzrostu gospodarczego. Brak przejrzystości w państwowych funduszach, słabość niezależnych mediów i koncentracja władzy politycznej pozwalają ukrywać wielomiliardowe straty przez lata.

Sprawa ta udowodniła również, że wielopoziomowe struktury offshore nie gwarantują już bezkarności, a współpraca śledczych z USA, Szwajcarii, Singapuru i Indonezji pozwoliła na odzyskanie realnego majątku. Osoby analizujące ten rynek pod kątem lokowania kapitału znajdą praktyczne omówienie lokalnych realiów w naszym przewodniku po ryzykach związanych z zakupem nieruchomości w Malezji.

Get The Marchstone by email

Plain-English guides on residency, tax and building a life across borders. Free, and you can unsubscribe anytime.

Get The Marchstone by email - occasional guides, some with affiliate links. Unsubscribe anytime. See our Privacy Policy.